Przeskocz do treści

 


Podstawowe założenia metodologiczne systematycznej obserwacji wyborów samorządowych w 300 obwodach

Celem systematycznej obserwacji wyborów jest uzyskanie wiarygodnych danych o przebiegu głosowania i liczenia głosów w wyborach samorządowych w 2018 r. Zasadniczym założeniem projektu jest dążenie do uzyskania wyników, które będzie można interpretować i uogólniać w kategoriach ilościowych w skali całego kraju, a więc – nie tylko można będzie formułować wnioski o zachodzeniu różnego rodzaju zjawisk (np. występowaniu jakichś specyficznych trudności w procesie głosowania, zaobserwowania przypadków błędów lub nadużyć), ale również o ich zasięgu (a więc w jakim odsetku obwodów – w skali całego kraju – zjawiska takie miały miejsce). Drugim celem jest sprawdzenie, czy fakt intensywnej obserwacji (która w zasadzie powinna wykluczyć możliwość przynajmniej najbardziej bezczelnych form manipulacji czy fałszerstw) ma wpływ na wynik wyborów – jeśli wyniki (w skali ogólnokrajowej) w obwodach obserwowanych odbiegałyby od wyników w pozostałych obwodach, mogłoby to świadczyć o wpływie takich nielegalnych działań na wyniki głosowania; jeśli jednak różnicy nie będzie, to stanowiłoby to argument za tym, że wybory w tym zakresie przebiegały zasadniczo prawidłowo.

Aby to osiągnąć, niezbędna jest realizacja obserwacji na reprezentatywnej próbie losowej obwodów głosowania. Jedynie takie podejście pozwala na uogólnianie obserwacji wykonywanych na relatywnie niewielkiej części obwodów (niespełna 2% ogółu) na cały kraj, z zastosowaniem reguł wnioskowania statystycznego (a więc oceny wielkości oczekiwanych błędów losowych).

Tak więc, niezbędne jest:
• Wyłonienie próby losowej obwodów.
• Prowadzenie obserwacji we wszystkich wylosowanych do próby obwodach. Oczywiście, jeśli z powodów losowych w pojedynczych przypadkach nie dojdzie do realizacji obserwacji, nie spowoduje to znaczącej szkody dla badania; z drugiej strony dane pochodzące z nawet większej liczby obwodów, ale spoza wylosowanej próby w ogóle nie będą mogły być brane pod uwagę przy analizach ilościowych (choć mogą być wykorzystane jakościowo).
• Prowadzenie obserwacji zgodnie z precyzyjnymi wytycznymi, oraz przekazanie ich wyników za pomocą wystandaryzowanego formularza (kwestionariusza), tak by wyniki pracy poszczególnych obserwatorów mogły być ze sobą zestawiane i analizowane w sposób ilościowy.

Wielkość próby (liczba obwodów) decyduje o wielkości błędów losowych - im więcej obwodów zostanie zbadanych, tym będą one mniejsze; oznacza to również lepszą możliwość wypowiadania się o zachodzeniu zjawisk rzadkich. Liczba 300 obwodów stanowi kompromis między pożądaną precyzja wyników, a możliwościami organizacyjnymi; trzeba tu jeszcze raz podkreślić, że zwiększanie liczby obserwowanych obwodów bez zachowania losowości doboru jedynie pogorszyłoby jakość wyników.

Dokładności oszacowań (błędy losowe) dla losowej próby reprezentatywnej 300
obwodów:

Dokładność oszacowania dla zjawiska częstego/rzadkiego: tzw. „dopuszczalny błąd statystyczny” (połowa szerokości przedziału ufności przy poziomie ufności 95%) dla oszacowania krajowego odsetka obwodów, w którym zachodziło dane zjawisko. „Zjawisko rzadkie” to takie, które obserwuje się w mniej niż 5% obwodów.

„Próg wykrywalności”: jeśli w żadnym z obserwowanych obwodów nie zaobserwuje się jakiegoś zjawiska, to można wnioskować, że jeśli nawet gdzieś zachodziło, to dotyczyło to nie więcej niż … procent ogółu obwodów.

Dokładność oszacowania poparcia dla partii odnosi się do szacowania wyniku ogólnokrajowego poszczególnych partii na podstawie wyników w obserwowanej próbie obwodów.

Zakres obserwacji określony będzie jej formularzem/kwestionariuszem; również on musi być stanowić kompromis między oczekiwaniem maksymalnej szczegółowości, a możliwościami organizacyjnymi (a zwłaszcza „zasobami ludzkimi”). Zapewnienie rzeczywiście „intensywnej obserwacji” – a więc ciągłe „patrzenie na ręce” komisjom obwodowym w czasie całego procesu głosowania i liczenia głosów (co pozwoliłoby wykluczyć zachodzenie niezaobserwowanych nadużyć) z pewnością wymagałoby udziału więcej niż jednego obserwatora (nawet przyjmując, że jeden obserwator w danym momencie wystarczy, raczej nie jest możliwe, by równie uważnie prowadził ciągłą obserwację przez kilkadziesiąt godzin); obserwacja „punktowa”, skoncentrowana przede wszystkim na prawidłowości działań w charakterystycznych momentach głosowania i liczenia głosów nie byłaby już jednak aż tak obciążająca. Doprecyzowania zakresu („intensywności”) obserwacji jest zatem jeszcze sprawą otwartą i musi być dostosowane do możliwości uczestników projektu.

Wyniki badania. Szczegółowy zakres raportu zależeć oczywiście będzie od zakresu obserwacji, ale zawierać będzie – w szczególności - wyniki dotyczące:

• Częstości występowania różnego rodzaju zjawisk, błędów, trudności czy też zaobserwowanych nadużyć w próbie oraz uogólnienie tych częstości w skali całego kraju.

• Porównanie wyników uzyskanych przez główne partie w obwodach objętych obserwacją do ogłoszonych oficjalnie wyników ogólnopolskich. Dane te pozwolą sformułować wnioski i oceny dotyczące praktyki stosowania nowych procedur wyborczych, zakresu i znaczenia obserwowanych nieprawidłowości i ich ewentualnego wpływu na wynik wyborów.

Opracował dr hab. Jacek Haman